Dünya genelinde her geçen gün artan kanser vakaları karşısında, korunma ve erken teşhisin önemi bir kez daha gün yüzüne çıkıyor. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nden Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci, bu sinsi hastalığa karşı alınabilecek basit ama etkili önlemleri ve güncel tedavi yaklaşımlarını paylaşıyor. Sağlıklı bir yaşam için sigaradan işlenmiş gıdalara, düzenli kontrollerden bitkisel ürünlerin risklerine kadar her şeyi bu yazıda bulacaksınız.
Küresel çapta, kalp ve damar rahatsızlıklarının hemen ardından ikinci sırada yer alan kanser, ne yazık ki her yıl binlerce can alıyor ve bu sayı giderek ürkütücü boyutlara ulaşıyor. Uluslararası araştırmaların gösterdiği üzere, 2050 yılına kadar yeni vaka sayısının 30 milyonu, hayatını kaybedenlerin sayısının ise 18 milyonu aşması bekleniyor. Türkiye’de de manzara pek iç açıcı değil; her beş ölümden biri kanser kaynaklı.
Modern tıbbın gelişmeleriyle kanser tedavisinde umut vaat eden ilerlemeler kaydedilse de, uzmanlar asıl can alıcı noktanın hastalığa hiç yakalanmamak olduğunu vurguluyor. Yani, potansiyel risk faktörlerinden uzak durmak… Peki, bu sinsi düşmana karşı nasıl bir savunma hattı kurabiliriz? Cerrahpaşa Tıp Fakültesi İç Hastalıkları, Tıbbi Onkoloji ve Tümör İmmünolojisi Uzmanı Prof. Dr. Nebi Serkan Demirci, bu hayati soruları bizler için yanıtladı.
Prof. Dr. Demirci, kanserlerin yaklaşık üçte birinin aslında önlenebilir sebeplerden kaynaklandığını belirterek, ilk olarak tütün ürünlerine dikkat çekiyor.
“Bu alışkanlıklardan uzak durmak, başlı başına birçok kanser türüne set çekmek demektir,” diyen Prof. Dr. Demirci ekliyor: “Sigara ve tütün ürünleri yalnızca akciğer kanserine yol açmaz. Akciğer kanseri daha çok öne çıksa da, aslında pek çok farklı kanserin arkasında bu ürünler yatıyor.”
Alkol tüketimi de kanser riskini artıran başlıca faktörler arasında. Dünya Sağlık Örgütü verilerini anımsatan Prof. Dr. Demirci, “Aşırı miktarda alkol alımı; meme, karaciğer ve sindirim sistemi kanserleri başta olmak üzere, sayısız hastalığın davetçisi olabilir,” uyarısında bulunuyor.
Vücudumuzun ağırlığı ve yaşam tarzımız da kanserle olan ilişkimizde kritik bir rol oynuyor. Prof. Dr. Demirci, obezite ve hareketsizliğin risk faktörlerini ciddi biçimde yükselttiğini ifade ediyor: “Bu yüzden beslenmemize özen göstermeli ve fiziksel aktiviteyi hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline getirmeliyiz. Fiziksel aktivite derken, ev içinde salınmaktan bahsetmiyorum; haftada en az 3 gün, 20 ila 40 dakika arası tempolu yürüyüşler yapmak, aktif olmak şart.”
Günümüzde sofralarımızın vazgeçilmezi haline gelen bazı işlenmiş gıdalar da ne yazık ki risk listesinde. Prof. Dr. Demirci’nin çarpıcı uyarısı şöyle: “Sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş et ürünleri, Dünya Sağlık Örgütü tarafından başlıca kanserojenler arasında gösteriliyor. Bu tür gıdalar, özellikle yemek borusu ve mide kanseri başta olmak üzere, tüm sindirim sistemi kanserlerinin riskini belirgin şekilde artırıyor.”
Yaz aylarında hepimizin keyif aldığı güneş ışınları da dikkatli olunması gereken bir diğer alan. Prof. Dr. Demirci, güneşin en dik geldiği saatlerde uzun süreli maruziyetten kaçınmanın cilt kanseri riskini düşürmek adına elzem olduğunu hatırlatıyor.
Günlük yaşantımızda alabileceğimiz önlemler kadar, düzenli sağlık kontrollerinin de hastalıkla mücadelede kilit bir rol oynadığını belirten Prof. Dr. Demirci, özellikle risk gruplarındaki bireylerin tarama testlerini asla aksatmaması gerektiğini dile getiriyor.
Türkiye’de meme, kalın bağırsak ve rahim ağzı kanserlerine yönelik yaygın tarama programları bulunduğunu vurgulayan uzman, “Kanser Erken Teşhis Tarama ve Eğitim Merkezleri (KETEM) neredeyse her ilçemizde hizmet veriyor. Bu merkezlere başvurarak, kanseri çok daha erken evrede yakalama şansı elde edebiliriz. ‘Erken teşhis hayat kurtarır’ sloganı, kesinlikle bir gerçeği ifade ediyor. Zira hastalarımızın sağ kalım süresi, hastalığın teşhis edildiği evreyle doğrudan ilintili,” şeklinde konuşuyor.
Peki, kimler, hangi kanserler için ne sıklıkla kontrolden geçmeli? Prof. Dr. Demirci’nin bu soruyu yanıtı, herkes için ciddi bir yol gösterici niteliğinde:
Kanser tedavisinde, özellikle son yıllarda göz kamaştırıcı gelişmeler yaşandığını ifade eden Prof. Dr. Demirci, erken evrelerde başarı oranlarının oldukça yükseldiğinin altını çiziyor: “2010 yılında ileri evre akciğer kanserinde hastaların sadece yüzde 4’ü beş yılın sonunda hayatta kalabilirken, günümüzde immünoterapiler sayesinde bu oran yüzde 30-35’lere ulaşmış durumda. Bu demektir ki, her üç hastadan biri, beş yıldan daha uzun süre yaşayabiliyor.“
Kanserle mücadele, uzun ve meşakkatli bir süreç. Bu yorucu maratonda bazı hastalar şifayı bitkisel ürünlerde arayabiliyor. Ancak bu yönelim, sanılanın aksine tedavi sürecine istenmeyen zararlar verebilir. Prof. Dr. Demirci, “Kanser tanısı alan birçok hastamız iyi niyetle bitkisel ürünlere yöneliyor. Ancak unutmamalıyız ki doğal olan her şey insanın sağlığına faydalı değildir. Suyun bile aşırı tüketimi su zehirlenmesine yol açabilir. Dolayısıyla, bir ürünün doğal olması, onun sağlığa yararlı olacağı anlamına gelmez,” diye uyarıyor.
Bitkisel ürünlerin kanseri tedavi ettiğine dair güçlü bilimsel kanıtların bulunmadığını vurgulayan Prof. Dr. Demirci, bazı ürünlerin sadece tedavinin yan etkilerini hafifletebileceğini belirtiyor. Asıl tehlikenin ise, bu ürünlerin doktora danışılmadan kullanılmasıyla ortaya çıktığını söylüyor. “Eğer hastalarımızın yaşam konforunu artıracaksa, bilimsel ve güvenli olduğu sürece her türlü ürünü destekleriz,” diye ekliyor.
Kontrolsüz bitkisel ürün kullanımının ciddi yan etkilere yol açabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Demirci, bunun aynı zamanda uygulanan tedavi süreçlerini de olumsuz etkileyebileceğini belirtiyor: “Bitkisel ürünler, normalde kullanmamız gereken ilaçların etkisini engelleyebilir veya bağışıklık sistemini baskılayabilir. Oysa biz modern tedavilerimizde immünoterapilerle bağışıklık sistemini güçlendirerek kanser hücreleriyle savaşıyoruz. Eğer bir yandan bitkisel ürünlerle bağışıklık sisteminizi baskılarsanız, bu ilaçların etkinliği ne yazık ki azalacaktır.”
